Ինչպե՞ս դուրս գալ էլ փոստի և սոցցանցերի հաշիվներից այլ սարքերից

Քանի որ շատ արցախցիներ թողել են իրենց համակարգիչները Արցախում, եւ այնտեղ իրենք լոգին եղած են իրենց հաշիվներում եւ դա կարող է ընկնել թշնամու ձեռքը, ապա մի քանի քայլով դուրս ենք քցում մեզ այլ սարքերից։ 

Օրինակները տրված են հեռախոսից, քանի որ շատերը հիմա չունեն համակարգիչ։ 

Սա պետք կգա բոլորին, այլ դեպքերում էլ։ 

Facebook

Գնում ենք քայլերով. Վերեւի աջ անկյունում մեր մռութին ենք սխմում, հետո իջնում ներքեւ, մտնում կարգավորումներ, Настройки.

Центра аккаунтов

Կիբեր֊անվտանգությունը 2021 թվականի․ սպասումները եւ անելիքները

 

Հաշվի առնելով 2020 թվականի իրողությունները, կապված կորոնվարիուսի եւ Արցախյան պատերազմի հետ, ինչպես նաեւ սպասվող քաղաքական եւ հասարակական զարգացումների, կիբեր֊անվտանգության տիրությում կարելի է սպասել նոր իրավիճակի։ Ինչից ելնելով պետք է նաեւ մտածել ավելի լուրջ մոտեցումներ ցուցաբերել թվային անվտանգության, թվային հիգիեանյի հետ կապված։ 

 Այն կազմակերպությունները, որոնք ռեալ կամ տեսական վտանգի տակ են գտնվում (ինչի մասին ստորեւ), ճիշտ կանեն պարբերաբար անցնեն թվային աուդիտ։ Քանի որ մի կողմից վտանգներն են փոփոխվում։ Մյուս կողմից կամայական կազմակրեպությունում սարքերը եւ ծրագրային ապահովումը հնանում է, հայտնվում են նոր աշխատողներ, որոնք պատրաստված չեն մարտահրավերներին եւ այլն։ Հարկավոր է հաշվարկեր ռիսկերը, կանխարգելիչ գործողություններ իրականացնել։ Եվ սա մ բան է, որը պետք է անընդհատ լինի, աուդիտը եւ դրան հետեւող շտկումները պետք է լինեն պարբերաբար, հակառակ դեպքում սխալների կուտակում է լինում, որն էլ մի օր բերում է լուրջ խնդիրների։ 

 Այս անգամ դիտարկենք կազմակերպությունների մակարդակով հնարավոր սպառնալիքները։ Հատկապես վտանգի տակ գտնվողների թվում են լրագրողները եւ հասարակական կազմակերպությունները։

 Հիմնական եւ կրկնվող սպառնալիքները 

 Հասկանալի պատճառով մամուլը շարունակելու է լինել ադրբեջանական հաքերային թիմերի թիրախում։ Հրադադարի ստորագրելուց հետո, նոյեմբերի 10-ից բացարձակապես չդադարեցին DDoS հարձակումները հայաստանյան լրատվականների դեմ։ Դեռ երկար շաբաթներ կայքերի դեմ աշխատում էին ադրբեջանական բոթնետները։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ չնայած, որ կա հրադադարի պայմանագիր, սակայն բուն պատերազմի ավարտին մենք չենք հասել։ Այն շարունակվում է հիբրիդային տեսքով եւ տեղեկատվական կոմպոենտը հիմնականներից է այս պահին։ Այդ իսկ պատճառով գրոհները լրատվական կայքերի դեմ լինելու են շարունակական։ Դրանք պերմանենտ չեն լինի, իրավիճակային կուժգնանան՝ կախված քաղաքական եւ ռազմական գործողությունների հետ։

 Չնայած, որ լրատվականների մեծ մասը ուներ պատերազմի օրերին պաշտպանողական համակարգեր, այնուամենայնիվ նշենք, որ գոյություն ունեն մի շարք հնարավորություններ DDoS հարձակումներից պաշտպանվելու համար հենց լրատվամիջոցների եւ իրավապաշտպան կազմակերպություննեի համար։ Այստեղ հնարավոր է ծանոթանալ եղած անվճար տարբերակներին, որոնք հասանելի են նշված կազմակերպություններին։ Ամեն դեպքում, միայն պաշտպանական համակարգի միացումը չի լուծում խնդիրը․ հարձակվողները անընդհատ փոխում են փոխել ուղղությունները, եւ հարկավոր է մասնագիտական միջամտություն։ 

 Մյուս խնդիրը, որը տարիներ շարունակ Հայաստանում, ինչպես եւ ամբողջ աշխարհում առկա է, դա կրիպտովիրուսների (ransomware) հարցն է։ Սա մի թեմա է, որը Հայաստանում լուրջ ազդեցություն ունի ինչպես անհատների, այնպես էլ կազմակերպությունների մակարդակով, սակայն չի հանրայնացվում։ 

  Սա իմ հարցումն է, որը ես անց եմ կացրել դեռ 2016 թվականին, եւ արդեն այն ժամանակ երեւում էր որ մենք գործ ունենք համատարած խնդրի հետ։

Ինչը մեր առջեւ բացում է մի կարեւոր այլ սրան կապ ունեցող խնդիր - դա տվյալների պահպանման հարցն է։ Այսօր սա մի լուրջ պրոբլեմ է, որը Հայաստանում շատ քիչ լրատվականներում կամ կազմակերպություններում դրված է որեւէ հստակ հիմքի վրա։ Իրականությունն այն է, որ տվյալները պետք է պահպանվեն մի քանի կրկնօրինակով, գերադասելի է դրանք լինեն զուտ մեկ համակարգչից բացի եւս երկու տեղ, ընդ որում տարբեր կրիչների վրա։ Տրամաբանական լուծումն է ունենալ արտաքին կոշտ սկավառակներ եւ ամպային պահեստ։ Հասարակական կազմակերպությունների դեպքում գոյություն ունի հեշտ ուծում ամպային պհեստավորման առումով, քանի որ հնարավոր է դիմել TechSoup Armenia Microsoft Office 365 անվճար լիցենզիաներ, որոնց դեպքում ամեն համակարգչին կհասնի 1 TB ամպային պահեստ։ Լրատվամիջոցները, ցավոք, չունեն տարբերակ օգտվելու նման արտոնություններից եւ պետք է գտնեն էջան տարբերակներ։ Կամ գրանցեն միանգամից շատ անվճար, օրինակ, Mega , 50 GB անվճար տեղ ստանալով։ Կամ պարզապես գնել սեփական սերվեր եւ ունենալ սեփական ամպային լուծում։ Կարելի է օգտվել բաց կոդով անվճար լուծումներից եւ ստեղծել սեփական back up տարածք սեփական սերվերների վրա, որոնց վրա շատ ավելի էժան կնստի տվյալների պահեստավոչումը, քան արդեն պատրաստի լուծումների դեպքում։ 

 

Զարգացող սպառնալիքները 

 Ինչը արդեն պարզ է, որ ՀՀ հատուկ ծառայությունները ավելի մեծ հետաքրքրություն ունեն արդեն վիրտուալ տիրույթի հանդեպ։ Վերջին շրջանում նկատվում են զարգացումներ, որոնք կարող են խոսել այն մասին, որ վերահսկողության տակ է դրվում ինտերնետային թրաֆիկը։ Նաեւ տվյալներ կան, որ DNS-ի աշխատանքի վրա ներազդեցություն է իրականացվում - իհարկե, դեռ միայն պատերազմական ժամանակ։ Սա մեզ հուշում է, որ լրագրողների համար մշտական VPN ծառայությունից օգտվելը վատ գաղափար չէ։ Հնարավոր է, որպեսզի ամին մի լրագրող օգտվի իր ուզած VPN ծառայությունից օգտվի, իսկ հնարավոր է ստեղծել սեփական խմբագրականը եւ տրամադրել բոլորին։ Դրա համար կարելի է օգվել կրկին բաց կոդերով եւ անվճար Outline ծառայությունից։ Ստեղծելը բացարձակ բարդ չէ, եւ քիչ ծախսատար - օրինակ, կարող եք օգտվել ռուսերեն կարճ բացատրությունից։

Տեղական հատուկ ծառայությունների հետ հնարավոր խնդիրները լուծելու համար հարկավոր է ողջ կազմակերպությունում պարտադրված կերպով միացնել երկփուլային վավերացումը - 2 factor authentication. Ընդ որում ոչ միայն էլեկտրոնային փոստի կամ սոցիալական ցանցերի վրա, այլ նաեւ պարտադրված բոլոր մեսենջերների վրա։ Եվ հիշենք, որ Վայբերում դա անհասանելի է, ինչը նշանակում է, որ լրագրողի կամ իրավապաշտպանի դեպքում այդ կոնկրետ մեսենջերը դառնում է ոչ անվտանգ, քանի որ SMS-ի կորզման կամ SIM քարտի կլոնավորման միջոցով հաշիվը հնարավոր է կորզել։ Նույն հնարավորության պատճառով բոլոր հաշիվներում պետք է անջատվախ լինեն հեռախոսով վերականգնումը կամ երկփուլայինը, դա պետք է աշխատի միայն հատուկ հավելվածների միջոցով։ Հակառակ դեպքում կարող եք հայտնվել նույն իրավիճակում, ինչ Սեդրակը։ Նշեմ, որ նման դեպքերի մասին տեղեկատվությունը գնալով շատանում է։

 Երկփուլայինը հաշիվների եւ մեսենջերների վրա թույլ է տալիս լուծել ոչ մաիյն տեղական, այլ նաեւ այլ երկրների հատուկ ծառայություններին սպասարկող հաքերային թիմերի կողմից հարձակումներից շատերի հարցը։ Ընդ որում երկփուլայինի խնդիրը պետք է լուծվի կազմակերպության մակարդակով, քանի որ հաճախ սոցցանցերի էջերը վարում են միանգամից մի քանի հոգով։ Հերիք է, որ մեկը միացրած չլլինի, վտանգվում է ոչ միայն անհատական հաշիվը, այլ նաեւ ընդհանուր լրատվականինը։ Ֆեյսբուքում այս հարցը ավելի հեշտ է լուծվում, քանի որ բիզնես մենեջերի կարգավորումներից հնարավոր է պարզապես պարտադրել բոլոր ադմիններին ունենալ երկփուլայինը միացված։ Բայց մյուս սոցցանցերի դեպքում պետք է վերահսկել գործընթացը։ 

 Երրորդ երկրների պետական հաքերների ( state sponsored ) հարձակումների տեսանկյունից Հայաստանում կարելի է սպասել զարգացումներ։ Այն, որ ադրբեջանական եւ թուրքական թիմերը ակտիվ աշխատելու են այստեղ, կարծում եմ, ոչ ոքի մոտ կասկած չի առաջացնում։ Բայց աշխարհաքաղաքական զարգացումները, ներքաղաքական պայքարը, մեծ երկրների ներգրավումը տարածաշրջանում խոսում է այն մասին, որ կիբեր հարձակումները Հայաստանի տարածքում կարող են կտրուկ աճել։ Եթե 2020 թվականի սկզբին բավականին տարօրինակ էր թվում համաշխարհային ճանաչում ստացած Turla թիմի կողմից հաքերային գործողությունները Արցախի բնապահպանության նախարարության ուղղությամբ եւ մի շարք այլ պետական եւ ոչ պետական կայքերի, ապա արդեն տարվա ավարտին այս ամենը կարող է դիտվել, որպես ավելի տամաբանական փորձ տեղեկատվություն հավաքագրելու։ Կարծում եմ, եկող տարվա ընթացքում հետաքրքրության աճը կլինի միաանգամից մի քանի հարեւան եւ հեռավոր երկրների կողմից, երկների, որոնք ունեն լրջագույն հաքերային ներուժ։ Տեսականորեն, տարածաշրջանում եւ կոնկրետ Հայաստանի եւ Ադրբեջանի շուրջ կատարվող իրադարձությունների հանդեպ խորացված հետաքրքրություն ունեն ոչ միայն Մինսկի համանախագահ երկրները, այլ, պարզ պատճառով հարեւան Իրանը, հնարավոր է եւ Իսրայելը։ 

 Ամեն դեպքում խմբագրությունները պետք է պատրաստ լինեն հնարավոր զարգացումների։ Պատերազմի օրերին արձանագրված հարձակումները արդեն խոսում են այն մասին, որ օգտագործվում էին նաեւ սմարթֆոնների դեմ կիռարվող վնասակար ծրագրեր, որոնք, ամենայն հավանականությամբ ներկայացնում էին իրենցից միջազգային շուկայում առկա լուծումներ։ Առկա փորձը խոսում է այն մասին, որ հիմնական նմանատիպ հարձակումները, որոնք իրականացվել են հեռախոսների կամ համակարգիչների դեմ ունեցել են երկու խնդիր, որը հարկավոր է լուծել կազմակերպության մակարդակով։ 

 Առաջինը դա մարդկային գործոնն է։ Սոցիալական ինժեներիային դիմակայելը խմբագրության կամ կազմակերպության մակարդակով հնարավոր է, եթե իրականացվի կազմի թրենինգային պատրաստում։ Նույնիսկ մի քանի ժամվա թրենինգը ֆիշինգային կամ այլ սոցիալական ինժեներիայի մեթոդների եւ դրանց դիմակայելու մասին լուծում է բազմաթիվ, եթե ոչ հիմնական հնարավոր հարձակումների հարցը։ 

 Երկրորդը դա ծրագրային ապահովման հարցն է։ Ունենալ թարմ օպերացիոն համակարգեր ինչպես համակարգիչների, այնպես էլ հեռախոսների վրա, միշտ հետեւել թարմացումներին - սա իարականում բազմաթիվ խնդիրներից հեռու մնալու հիմնական լուծումներից է։ Եվ սա հարկավոր է լուծել համակարգված։ Հատկապես, երբ տարբեր տեսակի սարքեր են օգտագործվում․ մեկը իր համակարգիչն է բերում գործի, մյուսը տնից է աշխատում եւ այլ նման հարցեր։ Սա պետք է հստակ վերահսկվի, քանի որ մարդ կարող է աշխատանքային համակարգիչը ունենա բարվք վիճակում, սակայն կարանտինի պատճառով աշխատի տնից, որտեղ, օրինակ, իր մոտ Windows XP օպերացիոն համակարգ է տեղադրված, որը տեղով վտանգ է։ 

 Ամեն դեպքում, երբ խոսքը գնում է ոչ թե անհատ լրագրողի պաշտպանության, այլ ողջ խմբագրության մասին, հասկանալի է դառնում, որ միայն համակարգված եւ վերահսկելլի կարգավորութմների դեպքում է հանարավոր խուսափել կիբեր-անվտանգության հետ կապված պատահարներից, կամ գոնե լինելու դեպքում մինիմալ վնասով դուրս գալ իրավիճակից։ Մեկ աշխատակիցը, որը չի հետեւում հիմնական կանոններին, հերիք է ողջ խմբագրությանը մեծ վնաս պատճառելու համար։

Ինտերնետի ազատության հիմնական խնդիրները Հայաստանում

 

Հայաստանում ինտերնետ տիրույթը միշտ ավելի ազատ է եղել, քան, օրինակ, մամուլը կամ խոսքի ազատությունը ընդհանուր պատկերազցմամբ։ Freedom House կազմակերպության կողմից ամենամյա Freedom on the Net ռեյթինգում Հայաստանը, բացառությամբ 2017 թվականի, եղել է ազատ երկրների ցանլում։ Միայն 2016 թվականի ՊՊԾ գնդի գրավմանը հետեւած մոտ մեկ ժամ Ֆեյսբուքի արգելափակումները հանգեցրեցին նրան, որ մեկ տարով Հայաստանը ընկավ կիսա-ազատ երկրների ցանկը, բայց արդեն հաջորդ տարի նորից վերականգնեց իր դիրքրերը։ Եվ փաստացի այսօր հանրապետությունը գտնվում է ազատ ինտերնետ երկրների առաջին տասնյակում։

2020 թվականի իր հերթին ունեցավ կտրուկ բացասական ազդեցություն ինտերնետ ազատությունների վրա։ Գարնանը հայտարարված արտակարգ դրությունը իր հետ բերեց պաշտոնապես հայտարարված գրաքննույթուն, որը երկար չտեւեց, սակայն իր ազդեցությունն ունեցավ։ Նաեւ գործարկվեց համակարգ, որը բջջային հեռախոսների միջոցով եւ բջջային օպերատորների կողմից տրամադրվող տվյալների հիման վրա վերահսկվում էր Հայաստանի ամբողջ բնակչության շարժը եւ սոցիալական կապերը՝ հիմնվելով հեռախոսազանգերի մետա-տվյալների հիման վրա։

Արցախյան պատերազմի ընթացքում եղավ համ գրաքննություն, համ արգելափակումներ։ Նաեւ զանգվածային հաքերային հարձակումներ, որոնք իրականացվում էին Ադրբեջանից եւ Թուրքիայից։

COVID-19 հետ կապված ժամանակահատվածը

2020 թվականի գարնանից մինչեւ աշուն գործող արտակարգ դրությունը եւ կարանտինը յուրահատուկ ազդեցություն ունեցան ինտերնետի վրա։

Արտակարգ դրության առաջին օրերից հայտարարվեց գրաքննություն, որը վերաբերում էր կորոնավիրուսին վերաբերող բոլոր տիպի տեղեկատվությանը․ այն չպետք է հակասեր պաշտոնականին։ Ընդ որում գրաքննության կանոնները վերաբերում էին ոչ միայն լրատվամիջոցներին, այլ նաեւ սոցցանցային օգատետրերին։ Ոստիկանությունը գործում էր ուժային եւ հաճախ անտրամաբանական մեթոդներով։ Օրինակ, Տիգրան Խզմալյանի տուն այցելել էին գիշերը, որպեսզի պահանջեն հեռացնել ֆեյսբուքյան գրառում, որը, իրականում, չէր հակասում ցենզուրայի կանոններին։

Կիբեր-հարձակումները Հայաստանում, 2020 թվականի երկրորդ կիսամյակ

 

2020 թվականը կիբեռսպառնալիքների տեսանկյունից, երեւի թե, ամենաբարդ տարին է եղել Հայաստանի համար։ Տարվա առաջին հատվածում հիմնական խնդիրները կապ ունեին կորոնավիրուսային կարանտինի հետ, քանի որ միանգամից մեծ քանակի մարդ, ով ինտերնետից օգտվելու մեծ փորձ չուներ, ստիպված սկսեցին օգտվել համացանցից, իսկ կիբեր-հանցագործները ակտիվացան։ Իսկ տարվա երկրորդ կիսամյակի վրա ազդեցություն ունեցել են հիմնական երկու իրադարձություն․ Արցախյան պատերազմը եւ հուլիսյան դեպքերը Տավուշում։ Երկու իրադդարձությունների ժամանակ էլ հաքերային գերակտիվություն էր նկատվել։

 Հիմնական հարձակումների ֆոնը, այն հարձակումների, որոնք իրականացվում են միջինացված վիճակում առանձնապես չէր տարբերվում։ Շարունակվում էին եւ շարունակվում են ստանդարտ ֆիշինգային հարձակումները, մարդկանց ինչպես միշտ առաջարկվում է շահել նոր եւ թանկ հեռախոս բանկային քարտի տվյալների դիմաց։ 

 Պատերազմական գործողությունները լրջորեն սրեցին իրավիճակը։ Տավուշյան հուլիսի մարտերի ժամանակ արդեն հաքերային ակտվիությունը Ադրբեջանի կողմից շատ բարձր էր։ Սեպտեմբերից սկսված պատերազմի ժամանակ հարձակումների քանակն ու որակը դառնում է անհամեմատելի մնացած բոլոր ժամանակահատվածների հետ։ 

 Տավուշի մարտերի շրջան

 Հուլիսի 5. Նույն խումբը սկսում է հրապարակել հայաստանցիների անձնագրերի լուսանկարներ։ Ընդ որում, մեջը կան Արցախի ԱԱԾ աշխատակցի տվյալներ։ 

Հուլիսի 6. Ադրբեջանական հաքերային ֆոումում հրապարակվում են մի քանի հարյուր հայաստանցու անձնագրային տվյալներ։ Ընդ որում դա անձնագրերի լուսանկարներ են, մի մասում մարդիկ նկարահանվել են անձնագրերի հետ։ Նման նկարահանում պահանջում են, օրինակ, վարկային կամ նմանատիպ կազմաերպություններ, որոնց պետք է նույնականացնել մարդուն եւ համոզվել, որ նա չի օգտագործում մեկ այլ քաղաքացու անձնագիրը։ Ասեմ, որ առկա է նաեւ Արցախի ԱԱԾ աշխատակցի տվյալներ։ 

Սա արտահոսքի օրինակներից մեկն է։ Բլուրը իմ կողմից է արվել

Հուլիսի 7. Ադրբեջանական հաքերները Ֆեյսբուքում հրապարակաում են Արցախի Պաշտպանության բանակի զորամասի գույքագրմանը վերաբերող թերթիկներ, որը ներառում է նաեւ ավտոմոբիլային պարկի վերաբերյալ տեղեկաություններ։ Թերթիկները ինչ-որ մեկը նկարահանել է եւ, ամենայն հավանականությամբ, իր անձնական “մայլով” ուղարկել մեկ ուրիշ հանճարի։ Սա արդեն մի դեպք է, որ պետք է երկրում բարձրացներ մեծ աղմուկ։ Լսու՞մ եք աղմուկը։ Ես էլ չեմ լսում։

Սա արտահոսքի օրինակներից մեկն է։ Տվյալների մի մասը ես ջնջել եմ

Հուլիսի 13. Ադրբեջանական հաքերները կոտրում են միանգամից gov.am, e-gov.am, primeminister.am կայքերը։

Հետագայում ադրբեջանական հաքերային թիմերը հայտարարում են, որ կոտրել են եւ ներթափանցել կառավարական սերվերների մեջ եւ կորզել մի քանի տերաբայթ տեղեկատվություն պետական փաստաթղթաշրջանառության էլեկտրոնային համակարգից։

 Արցախյան պատերազմ 

 Այս դեպքում հարձակումների քանակն ու որակը խոսում էր այն մասին, որ ադրբեջանական կողմից ներգրավվել էին նաեւ օժանդակ ուժեր։ Դա հնարավոր է լինեին թուրքական հաքերային խմբավորումներ։ Ինչպես նաեւ վարձկան հաքերային միավորումներ։ 

 Պատերազմի առաջին իսկ օրը, սսեպտեմբերի 27-ին հաքերներին հաջողվեց փոխել մոտ 90 կայքերի DNS հարցումները եւ ուղղորդել դեպի քարոզչական էջ։ Իրականում, կոտրվել էր մեկ CLoudflare հաշիվ, որին կցված էին բոլոր այդ կայքերը եւ դրա միջոցով բոլորի այցելուները ուղղորդվել էին մեկ այլ տեղ․ 

Հարձակման թիրախ էին դարձել նաեւ  տաս լրատվական կայք - բարեբախտաբար, կարճաժամկետ․

 http://1in.am 

http://a1plus.am 

http://armenpress.am 

http://armtimes.com 

http://blognews.am 

http://hetq.am 

http://mamul.am 

http://mediamax.am 

http://news.am 

http://zhamanak.com 

 Հոկտեմբերի 10 իրականացվեց աննախադեպ հարձակում, որի հետեւանքով կոտրվեցին գրեթե բոլոր պետական կայքերը, ինչպես նաեւ Սահմանադական դատարանի, Մարդու իրավունքների պաշտպանի եւ այլն։ Նաեւ կոտրվեցին Արցախի Հնարապետության պետական կայքերը։ 

Մոտ հիսուն կարեւորագույն կայք դուրս հանվեց շարքից․

Այս տեսքն ուներ ողջ ՀՀ եւ ԱՀ պետական տիրույթը 

 Նույն ժամանակ իրականացվել էր ներթափանցում կառավարական սերվերներ։ Մինչեւ հիմա այդքան էլ հասկանալի չէ, թե որ քանակի տեղեկատվություն է կորզվել։ Գողացած այլերի մի մասը հասանելի է համացանցում բաց տեսքով։ Եղածից կարելի է անել եզրակացույթուն, որ Ադրբեջանի ձեռքում են հայտնվել բազմաթիվ ծառայողական եւ գաղտնի փաստաթղթեր Նախագահի աշխատակազմից, ԱԳՆ-ից, ՊՆ-ից եւ այլն։ Փաստաթղթերի մի մասը 2020 թվականի սեպտեմբերին են մակագրվել, ինչը խոսում է այն մասին, որ հարձակումը նոր պատերազմի ժամանակ է իրականացվել եւ անմիջական կապ չունի հնարավոր հուլիսին եղած - եթե այն եղել էր - արտահոսքի հետ։ Նաեւ ցանցում է հայտնվել Ղարաբաղ Տելեկոմի բաժանորդների անձնական տվյալներով ֆայլը։ Նման զանգվածային եւ աննախադեպ արտահոսքներով կիբեր-հարձակում Հայաստանի դեմ երբեք մինչ այս պահը չէր իրականացվել։ 

Զուգահեռ պետական եւ լրատվական կայքերի դեմ իրականացվում էր անընդհատ եւ ուժգին DDoS հարձակում, ինչին արդեն անդրադարձել էի։ 

 Ողջ ընթացքում շարունակվում էին ֆիշինգային հարձակումները սոցցանցերում օգտատերերի դեմ։ Նույնպես իրականացվում էին հարձակունմեր մեսենջերների մակարդակով։ Ընդ որում այստեղ դիտարկվում էր նաեւ թիրախավորված հարձակումների փորձ բարձրաստիճան պաշտոնյաների եւ զինվորականների դեմ։

Թիրախային հարձակման փորձի օրինակ 

 Նույնպես որպես հոգեբանական ճնշման ձեւ կիրառվում էին հարձակումներ տեսախցիկների վրա։ Այստեղ կիրառվում էր ստանդարտ եւ պարզ մեթոդ - որոնվում էին գործարանային գաղտնաբառ ունեցող տեսախցիկներ, որոնց մեջ իրականացվում էր ներթափանցում։ Ինչից հետո տեսանյութերը տարածվում էին համացանցով։ Այնտեղ, որտեղ հնարավոր էր, նաեւ բարձրախոսով միացվում էր Ադրբեջանի օրհներգը։ Նման հարձակումներ իրականացվել էին հարյուրավոր տեսախցիկների վրա, որոնք տեղադրված էին ինչպես հանրային վայրերում, այնպես էլ տներում։

Կոտրված տեսախցիկից տեսանյութ Ֆեյսբուքում 

 Պատերազմի փորձը ցույց տվեց, որ Հայաստանը պատրաստ չէր դիմակայելու բազմակողմանի, բազմավեկտոր եւ լայնածավալ հաքերային հարձակումներին։ Այլ հարց է, թե որքանով դրանք ազդեցին ընդհանուր իրավիճակի վրա։Հաշվի առնելով գաղտնի փաստաթղթերի արտահոսքները, արձագանքները կարող են լինել երկարաժամկետ։

Մամուլի պատերազմի օրերին․ հիմնական կիբեր-հարձակումները

 Պատերազմի օրերին մամուլը կիբեր-տիրությում հանդիսանում էր հիմնական թիրախներից մեկը։ Առաջին իսկ րոպեներից լրատվամիջոցները սկսեցին ենթարկվել լայնամասշտաբ հարձակումների։ Ավելին, նույնիսկ պատերազմական գործողությունների ավարտը դադար չտվեց լրատվամիջոցների դեմ հարձակումներին։ Այս պահին էլ, երբ գրվում են այս տողերը գրեթե նույն ուժգունըթյամբ կայքերը գտնվում են հաքերային գործողությունների թիրախում։ 

Հիբրիդային պատեռազմի տռամաբանությունը ենթադռում է քարոզչական միջոցնեռի կիռարում, ապատեղեկատվության տարածում եւ այլ նմանատիպ գործողություններ, որոնք ենթադրում են տեղեկատվական պատերազմի վարումը։ Ինչի պատճառով էլ լռատվամիջոցները եւ լրագրողները հանդիսանում են առաջնային թիրախ։ Խնդիր է դրվում մի կողմից լռեցնել, կասեցնել տեղեկատվական հոսքերը։ Մյուս կողմից․ փորձել պատատեղեկատվություն տարածել, օգտվելով հենց լեգիտիմ լրատվամիջոցներից եւ լրոգրողներից։ Նաեւ կա երրորդ ուղղությունը․ քանի որ լրագրողները հանդիսանում են բազմաթիվ փակ տվյալների կրողներ եւ տարածողներ, ապա լրագրողների էլեկտրոնային փոստերի եւ սոցցանցերի հաշիվների կորզումը թույլ է տալիս մուտք դեպի փակ եւ գաղտնի տեղեկատվություն։ 

 Իսկ այժմ դիտարկենք, թե որոնք են եղել հիմնական հարձակումների ուղղությունները պատերազմի օրերին եւ հասկանանք, թե ինչպես կարող են լրագրողները եւ լրատվամիջոցները դրանցից պաշտպանվեն։

ա․  Ռազմական գործողոթւոյւնները սկսելու պահից լրատվական կայքերը հայտնվում են  DDoS հարձակումների տակ։ Սա արդեն կանոն է։ Եվ  լրատվամիջոցների մեծ մասը արդեն օգտագործում է պաշտպանողական համակառգեր, հիմնականում դա Cloudflare է։ Հարկ է նշաել, ոռ լրատվամիջոցների համար գոյություն ունեն անվճար տարբերակներ, որոնք թույլ կտան ապահովել հուսալիլ պաշտպանություն լուրջ մասշտաբի հարձակումների ժամանակ։ Ամեն դեպքում, միայն պաշտպանական համակարգի միացումը չի լուծում խնդկրը․ հարձակվողները անընդհատ փոխում են փոխել ուղղությունները, եւ հարկավոր է մասնագիտական միջամտություն։ 

Անձնական տվյալները, ադրբեջանական հաքերները եւ կառավարելի քաոսը

Կորոնավիրուսը շատ բան փոխեց, շատ խնդիրներ ստեղծեց, ավելի շատ արդեն եղած խնդիրներ վերհանեց։ Ամենահետաքրքիր թեմաներից մեկը անձնական տվյալների պաշտպանությոնն է ու դրանց արտահոսքերը, հնարավոր հետեւանքները։

Մի քիչ պատմություն 

 Հայաստանում անձնական տվյալների պաշտպանության հարցը միշտ խնդրահարույց է եղել, քանի որ չի եղել ոչ պետական մոտեցում, ոչ հանրային պահանջ։ Երկուհազարականների սկբում գրվեց անհատական տվյալների պաշտպանության օրենքը, որը իր մահով չորացավ, քանի որ ընդունելու օրվանից մոռացվեց։ Տաս տարի անց, 2015 թվականին ընդունվեց Անձնական տվյալների պաշտպանության մասին օրենքը, ինչպես նաեւ ստեղծվեց Անձնական տվյալների պաշտպանության գործակալությունը, որը գործում է արդարադատության նախարարության անձրեւանոցի տակ։ 

 Արտահոսքներ տվյալների մինչեւ վերջերս, անկասկած եղել են։ Այն էլ բավականին մեծ արտահքսոներ։ 2012-2013 թվականներին, օրինակ, եղել էր մեծ արտահոսք հեռախոսահամրների բազաների։ Սակայն այն ժամանակ շատ բանի արտահոսք չէր էլ կարող լինել․ դեռ շատ բան թղթով էր պահվում։ 

 

Ներկա իրավիճակը 

Ինչպես նշեցի, մենք արդեն ունենք Անձնական տվյալների պաշտպանության մասին օրենք, համապատասխան գործակալություն։ Բայց, այսքանից շատ բան չունենք։ Տուգանքը խախտման, արտահոսքի, անբարեխիղճ վերաբերմունքի դեպքում հավասար է 200-500 հազար դրամի։ Եվ դեռ երբեք չի կիրառվել ՀՀ նորագույն պատմության ժամանակ։ 

 Մյուս կողմից մենք ունենք արագ թվայնացում։ Պետական փաստաթղթաշրջանառությունը արդեն տարիներ շարունակ թվայնացված է։ Իսկ հիմա թափով թղթից դուրս է գալիս քաղաքացի - պետություն հարաբերությունը, քանի որ նոր ու նոր ոլորտներ մտնում են էլեկտրոնային կառավարման տակ։ Մեկ այլ կողմից օրենքն ու գործակալությունը գործի կեսի կեսն են։ Եթե չկան հստակ կարգավորումներ, թե ինչպես է պետք օգտվել անձնական տվյալների շտեմարաններից, ով ու երբ իրաբվունք ունի դրանք օգտագործել, որ պաշտպանվածության մակարդակներն են հարկավոր այս կամ այն տիպի տվյալների հետ աշխատանքի դեպքում, մենք ստանում ենք այն իրավիճակը, որն ունենք այսօր։

Ի՞նչ ունենք այսօր 

Հունիս-հուլիս սեզոնում մենք արդեն ունենք ահռելի քանակի արտահոսքներ։ Եկեք նայենք հերթով, թե ինչ դեպքեր են արձանագրվել․

 Հունիսի 2. “Զնդան” ֆեյսբուքյան էջը հրապարակում է կորոնավիրուսից մահացածների ցուցակները 

 Հունիսի 11. Ադրբեջանական հաքերային խումբը, որը արդեն տարիներ շարունակ հարձակումներ է իրակականցնում հայկական էլեկտրոնային փստերի եւ սոցցանցերի հաշիվների վրա, հրապարակում է երեք հազարից ավելի տվյալ․ կորոնավիրուսով վարակվածների եւ իրենց հետ կոնտակտ ունեցածների։ Հրապարակվում են անունները, ծննդյան թվերը, հասցեները, հեռախոսահամրները եւ անձնագրի սերիաները։ Հիմնական “զոհերը” Արմավիրից են։ 

 Հունիսի 24-26. Նույն հաքերային խումբը հարապարակում է եւս մոտ երկու հազար հայաստանցու տվյալներ։ Այս անգամ առանց անձնագրային տվյալների։

 Հուլիսի 5. Նույն խումբը սկսում է հրապարակել հայաստանցիների անձնագրերի լուսանկարներ։ Ընդ որում, մեջը կան Արցախի ԱԱԾ աշխատակցի տվյալներ։ Հուլիսի 6. Ադրբեջանական հաքերային ֆոումում հրապարակվում են մի քանի հարյուր հայաստանցու անձնագրային տվյալներ։ Ընդ որում դա անձնագրերի լուսանկարներ են, մի մասում մարդիկ նկարահանվել են անձնագրերի հետ։ Նման նկարահանում պահանջում են, օրինակ, վարկային կամ նմանատիպ կազմաերպություններ, որոնց պետք է նույնականացնել մարդուն եւ համոզվել, որ նա չի օգտագործում մեկ այլ քաղաքացու անձնագիրը։ Ասեմ, որ առկա է նաեւ Արցախի ԱԱԾ աշխատակցի տվյալներ։ 

Սա արտահոսքի օրինակներից մեկն է։ Բլուրը իմ կողմից է արվել



Հուլիսի 7. Ադրբեջանական հաքերները Ֆեյսբուքում հրապարակաում են Արցախի Պաշտպանության բանակի զորամասի գույքագրմանը վերաբերող թերթիկներ, որը ներառում է նաեւ ավտոմոբիլային պարկի վերաբերյալ տեղեկաություններ։ Թերթիկները ինչ-որ մեկը նկարահանել է եւ, ամենայն հավանականությամբ, իր անձնական “մայլով” ուղարկել մեկ ուրիշ հանճարի։ Սա արդեն մի դեպք է, որ պետք է երկրում բարձրացներ մեծ աղմուկ։ Լսու՞մ եք աղմուկը։ Ես էլ չեմ լսում։



Սա արտահոսքի օրինակներից մեկն է։ Տվյալների մի մասը ես ջնջել եմ



Համաձայնեք, որ մեկ ամսում նման քանակի տվյալների արտահոսքը իսկապես կատաստրոֆա 

է։ Առավել մտահոգիչն այն է, որ արտահոսքները տարբեր են։ Հստակ երեւում է, որ աղբյուրը մեկը չէ, երկուսը չէ։ Ինչ կարելի է ենթադրել հարձակումներից․ 

 
ա․ “Զնդանի” դեպքը ակընհայտ ներքաղաքական պայքարին է ուղղված։ Ինչը նշանակում է, որ ամեն պահի մի ներքին աղբյուր կարող է լուրջ արտահոսք իրականացնել՝ ինչ-որ մի քաղաքական ուժի պատվերով։ 

 
գ․ Իմանալով կոնկրետ ադրբեջանական հաքերային թիմի տարիների ընթացքում իրականացված հարձակումների ոճը, modus operandi, կարելի է գրեթե հարյուր տոկոսանոց հավանականությամբ ենթադրել, որ իրենք տվյալները ստացել են ոչ թե ինչ-որ համակարգերի վրա հարձակումներից, այլ անձնական էլեկտրոնային փոստեր կոտրելուց։ Ընդ որում հիմնականում դա իրենք անում են ընդհանուր շաբլոններով, mail.ru համակարգի վրա ֆիշինգային հարձակումների միջոցով։ 

բ․ Կորոնավիրուսային արտահոսված տվյալները իրենք իրենց մեջ տարբեր են։ Ֆայլերի եւ տվյալների ձեւավորումը իրարից տարբերվում են։ Ինչը, ամենայն հավանականությամբ, նշանակում է, որ մի քանի աղբյուրց են եղել արտահոսները։


դ․ Ինչը նշանակում է, որ մեծ քանակի պետական պաշտոնյաներ, բուժաշխատողներ, ՏԻՄ ներկայացուցիչներ իրար հետ փախանակվում են նման ինֆորմացիայով անձնական էլեկտրոնային փոստերով։ Կամ ընդհանրապես որպես գործական օգտագործում են անձնական փոստերը։

Ամենազարհուրելին այն է, որ բանակային տվյալները նույն կերպով են տնօրինվում։ 

 
է․ Մասնավոր հատվածում ընդհանրապես կարգավորումների ծայրը չի երեւում։ Եղած տուգանքները հստակ հուշում են, որ ավելի հեշտ է վճարել 200 հազար դրամ մեկ անգամ, քան ամեն ամիս վճարել մասնագետի, որը պետք է հետեւել թվային անվտանգությանը եւ տեղեկատվության հետ աշխատանքին։ 

ե․ Ընդհանուր առմամբ չկան հստակ կարգվորումներ, թե ով եւ ինչպես կարող է օգտագործել այս կամ այն տեղեկատվությունը։ Չկան պահանջներ եւ կանոններ տեղեկատվության հետ աշխատանքի։ Ոչ մի պաշտոնյա հստակ չի տեղեկացվում, թե ինչպես ինքը կարող է եւ պարտավոր է պաշտպանել թվային հաշիվները։ Կարճ ասած․ չկա հստակ ֆիքսված, գրված քաղաքականություն այս հարցում։


զ․ Չկան հստակ եւ խիստ պատիժներ խախտումների դեպքում։ Եղած տուգանքները գրեթե ոչինչ են՝ համեմատած հասցրած վնասների հետ։ 

 
ը․ Եթե ոչինչ չարվի, մենք ունենալու ենք ավելի ու ավելի մեծ արտահոսքներ։ Մեր քաղաքացիները դառնալու են ավելի ու ավելի անպաշտպան։ 

 
ե․ Բարձրացնել հանրային իրազեկումը թեմայի շուրջ

Ավելի մանրամասն այն մասին թե ինչ վտանգներ կան տվյալների արտահոսքի հետ կապված կարող եք լսել տվյալ տեսանյութում

Ի՞նչ անել 

ա․ Վերջապես ստեղծել կիբեր անվտանգությունով զբաղվող կենտրոն 

բ․ Անձնական տվյալների պաշտպանությոան գործակալությունը մեծացնել։ Կտրուկ մեծացնել տուգանքները եւ հետեւողական կիրառել։ Կասեցնել մարդկանց եւ կազմակերպությունների գործունեությունը, որոնք չեն կարողանում աշխատել անձնական տվյալների հետ


գ․ Ունենալ հստակ պետական քաղաքականություն, որը կընդգրկի տեղեկատվական անվտանգությունը, անձնական տվյալների պաշտպանությունը։ Հստակեցենել պատասխանատու մարմինները։ Այսօր պարզ չէ, թե հանրությունը ումից պետք է պատասխան պահանջի


դ․ Բոլոր անձնական տվյալներով աշխատաղ պետական պաշտոնյաների համար անցկացնել համապատասխան թրեյնինգներ


Գրառումը պատրաստվել է Շվեդիայի եւ Internews (Audience understanding and digital support ծրագրի ) ֆինասնական աջակցությամբԼ Տվյալ հրապարակումը արտահայտում է միայն հեղինակի կարծիքները։

Ադրբեջանական դիրքերը Նախիջեւանում եւ Արենի գյուղը

Ադրբեջնական պաշտպանության նախարարուէթյունը հունիսի 20-ին տարածել է մեծ կես-ժամանոց տեսանյութ Նախիջեւանում իրենց գործողությունների մասին։

Դրվագներից մեկում հայտարարվում է, որ Արենի գյուղը եւ Երեւան-Եղեգնաձոր հատվածը փաստացի բանակի նշանակետի տակ են գտնվում ադրբեջանցիների առաջխաղացման պատճառով։ Էկեք նայենք քարտեզով հերավոռություննեռը։ Իրականում, ես տեղյակ չեմ, սա նոր դիրք է, թե եղել է, բայց կարելի է հասկանալ դիրքի հեռավորությունը Արենի գյուղիցից եւ մայրուղուց, որը ռազմավարական բնույթի ճանապարհ է դեպի Արցախ բանակի շարժի համար։

Սա ադրբեջանական ռազմական լրագրողն, որը ցույց է տալիս Արենի գյուղը

Քարտեզի վրա այս հատվածը մոտավորապես այստեղ է

Նույն հատվածը վերեւից ։ Այստեղ նշել եմ Az մոտավոր ադրբեջանական դիրքերը։ Սահմանը շատ պայմանական է, բայց տեղանքից երեւում է, որ մոտավոր այնտեղ են ավարտվում մշակված հողերը, որոնք պատկանում են Արենիի գյուղացիներին։ Եվ Արենի կետով նշված է վերջին գյուղի տունը, մի քիչ էլ դեպի ադրբեջանական կողմ 

Մինչեւ այգիների սկզբնամասը մոտ 1800 մետր է, այսինքն դա հասանելի է ադրբեջանական դիպոկահարների համար։ Արենիի սկզբնամասը արդեն 4200 մետր հեռավորության վրա է, եւ մոտավոր 150 մետր ավելի ցածր է ադրբեջանական դիրքերից։ Սա արդեն անհասանելի է ադրնեջանական հրազենի, տեսանյութում ներկայացված ЗУ հակաօդային զենիտկեքի համար, որոնք ադրբեջանցիք կիրառում են, օրինակ, Տավուշում գյուղերի դեմ։ Սակայն հասանելի է ծանր ականանետերի համար։

Ինչ վերաբորում է Երեւան - Եղեգնաձոր մայրուղուն, ապա սա արդեն 5200 մետրի վրա է։ Հասկանալի է, որ նման ճանապարհը վերահսկողության տակ պահելու համար Ադրբեջանը ծանր հրետանի է պահում Նախիջուանում։ Բայց սա արդեն ուրիշ պատմություն է։

Vestiarmenii.info - азербайджанский сайт, выдающий себя за армянский

Сайт Vestiarmenii.info, судя по собранным фактам, является псевдо-армянским сайтом, созданным в Азербайджане - наподобие сайта ArmenianReport.com. (Более того, судя по языку и стилю, авторы обоих сайтов могут совпадать)

Сайт Vestiarmenii.info использовался 3 октября азербайджанской военной пропагандой для легитимизации видео, вброшенного в сеть из Баку. (Сайт был использован для ответки на армянский вброс в прессу о закрытом просмотре видео об уничтожении азербайджанских военных баз)

Ранним утром 3 октября в азербайджанскую прессу вбрасывается видео на котором, якобы, показано уничтожение армянских военнослужащих (судя по всему на видео показана установка дымовой завесы, а не минометный обстрел, но это уже другой вопрос). Report.az ссылается на некие армянские источники в социальных сетях. Остальные азербайджанские СМИ ссылаются уже на Репорт.

 Видео вброшено в Youtube через аккаунт Karen Petrosyan, созданный 2 октября

На самом видео есть в описании единственная запись - ссылка на ранее неизвестный, якобы, армянский сайт - Vestiarmenii.info - на конкретный материал с заголовком ГДЕ ВАША ЛОГИКА, ГОСПОДИН СЕЙРА́Н ОГАНЯ́Н? Сам заголовок уже подсказывает, что материал делали какие-то не настоящие пчелы армяне - вряд ли армянин будет спользовать в записи гласные с ударением - обратите внимание имя и фамилия министра обороны именно так написаны. Причина должна быть только одна - пишущий не знал, как зовут министра и скопировал имя из Википедии, где именно так пишутся имена. Вряд ли нормальный армянский журналист стал бы искать имя министра обороны в Вики.

Домейн Vestiarmenii.info зарегистрирован (скрин данных Whois) 29 сентября 2015 года. Регистрация сделана на мейл kalibra0815@gmail.com. Этот мейл, а также никнейм kalibra0815 встречается в интернете только в одном месте - это основная площадка азербайджанских хакеров - сайт Anti-Armenia.org.

На Anti-Armenia.org в начале сентября зарегистрирован юзер kalibra0815

Կլոր սեղան Երկիր մեդիայում սահմանագծում իրավիճակի վերաբերյալ

Գայանե Աբրահամյանի ղեկավարությամբ զրուցում ենք Պողոսյան Թեւանի եւ Պապյան Արայի հետ

Տեղեկատվական հակամարտությունը սեպտեմբերի մարտերի ընթացքում․ հիմնական խնդիրները

Азербайджанская дезинформация против газеты "Аравот"

Азербайджанская пропаганда пытается в глазах собственной общественности представить мощь своей армии и слабость армянской армии. Для этого в очередной раз через подконтрольные Минобороны Азербайджана СМИ запускается дезинформация со ссылкой, якобы, на авторитетный армянский источник. На этот раз издание с говорящим названием Oxu.az использовала несуществующий материал газеты "Аравот".

В материале "Армяне подтвердили свои потери в Карабахе" дается ссылка на некий материал "Аравот" под названием «Наступление азербайджанцев было остановлено». Ниже приведен якобы скриншот материала. По скриншоту можно с трудом, но разглядеть адрес статьи http://ru.aravot.am/2015/08/22/192366/. Это статья Эммы Габриелян - "Единственный шанс Кочаряна: когда наступает сентябрь", где нет ничего про военную ситуацию.  Более того, сама структура URL показывает, что материал был написан 22 августа.

Поиск по адресу приносит сосвсем другой материал, автором которой является также Эмма Габриелян. Можно предположить, что редакция "Аравот" изменила материал и в начале он действительно касался карабахской войны. Но кеш из Гугла показывает, что материал изачально назывался именно так - это кеш   по состоянию на 22 авг 2015 20:06:13 GMT, на нем видно, что он был сделан в самом начале публикации - на кеше видно, что в момент сохранения материал имел всего один просмотр. Вот скриншот кеша на случай его изменения через некоторе время. ОДним словом - мастера фотошопа сделали скриншот с нужными словами.

А вот и опровержение от самого "Аравота".

З.Ы. Ранее аналогично азербайджанские хакеры несколько раз размещали свои пропагандистские материалы на армянские сайты, чтоб цитировать их. ВОт пример от iLur.am

Չինաստանը կճանաչի Արցախը ֊ մի ֆեյքի պատմություն

Այսօր Հայաստանյան մամուլը տարածում է երեկվա մի տեսանյութ, որը արտադրվել է ռուսաստանյան Lifenews.ru  դեղնագույն լրատվականի կողմից։ Նույնիսկ ադրբեջանցիք են սկսել վախենալ։

ՍԱ ՖԵՅՔ Է․



Սկսենք նրանից, որ Չինաստանը երբեք չի խրախուսել անջատողկանությունը, քանի որ ունի Թայվանի խնդիրը։ Չնայած, մեր հանդեպ դրական վերաբերմունքի, այսօր Հայաստանի պատճառոմ անիմաստ սկանդալների մեջ մտնելու իմաստ չունի։Արդեն սա պետք է հուշի, որ տեսանյութի հետ մի բան այն չէ։

Տվյալ տեսանյութը արդեն չկա Lifenews.ru֊ի ալիքում, ոչ էլ կայքում։ Չնայած․ տակի վազող լուրերից կարելի է տեսնել․ որ սա երեկվա նյութ է։ Ամենայն հավանականությամբ, շատ արագ հասկացել են, որ բլթցրել են ու ջնջել են ֊ այնպես, որ քեշերն էլ չեն հասցրել հավաքվել։

Նյութում հղում է արվում իբր Չինաստանի վարչապետի Թվիթերի պրոֆիլի վրա։ Բայց՝ Չինաստանում Թվիթերը արդեն մի քանի տարի է ինչ արգելափակված է։ Այնպես որ սա հասարակ ֆեյք է։ Որի միջի բովանդակությունն ինքնին շատ հիմար է։ Ենթադրում եմ, որ մի պրոֆիլում գրված է, որ մարդը ոչ միայն Չինաստանի վարչապետն է, այլ նաեւ Շանհայի հայկական համայնքի նախագահը՝ սա արդեն իսկ պետք է լրագրողին մի բան հուշի․

Official Account of Prime Minister of China. Owner Bank of China. President of the Armenian diaspora in Shanhai.Businessman, multi - billionaire.

Կամ էս թվիթը֊ էսքան պարտք մեզ ունենայինք, հիմա մեր նախարարները բոլորը մեքենայի տեղը գնացքով գործի կգնային․
Китай спишет 38 млрд евро кредит братской Армении и дает его в качестве подарка к братскому армянскому народу.

Ադրբեջանական քարոզչական ռազմական կեղծիք

Ադրբեջանական մամուլը այսօր սկսել է տարածել կեղծ լուր, թե իբր հայկական կողմը ունի մոտ տաս զոհ․ մեքենան ականի վրա պայթել է։

Որպես ապացույց ներկայացվում է հայաստանյան iLur.am կայքի վրա գտնվող նորությունը, ինչպես նաեւ տեսանյութ։

Տեսանյութի վերաբերյալ դժվար է ինչոր հստակ բան ասել՝ թե որտեղ է դա նկարահանվել։ Միայն երեում է, որ տակից եւ վերեւից կտրտած է, որ չերեւան տեսանյութի վրայի գրառումները։

Ինչ վերաբերում է iLur.am֊ի վրայի նյութին, ապա այն հաքերային հարձակման հետեւանք է։ Այս էջը ավելացվել է լրացուցիչ ստեղծված թղթապանակում, ինչը երեւում է նյութի հասցեից, որը տարբերվում է կայքի նորմալ նյութերի հասցեներից֊ լրացուցիչ HTML տարրով։ Բացի դրանից, լուսանկարը չի ներբեռնվել կայքի վրա, այլ ներմուծվել է այլ կայքից ֊ http://www.islamnews.ru/wp-content/uploads/2010-01/1263058834/news-36iH0Cewo4.jpg

Ավելին, նյութի հեղինակը ներկայացվել է Armenianreport.com կայքից, որը հայտնի է որպես ադրբեջանական կեղծ կայք։

Կեղծ նյութը

Նորմալ նյութի տեսքը

UPDATE.

Տեսանյութի վերաբերյալ

Ադրբեջանական լրատվամիջոցների կողմից ՊԲ զինվորական մեքենայի պայթեցման մասին այսօր տարածված տեսագրությունը իրականությանը համապատասխանում է: Սակայն իրականությանը չի համապատասխանում պայթյունի արդյունքում հայկական կողմի ունեցած 10 զոհի մասին նրանց կողմից տարածված տեղեկությունը:

ԼՂՀ ՊՆ մամուլի ծառայությունը հայտնում է, որ ականի պայթյունն իրականացվել է հեռակառավարման եղանակով:

Ականի պայթյունի հետևանքով պաշտպանության բանակը մարդկային կորուստ չի ունեցել:

Կատարվածը մեկ անգամ ևս փաստում է, որ ադրբեջանական կողմը, անտեսելով հիմնախնդրի խաղաղ կարգավորմամբ զբաղվող միջազգային կազմակերպությունների կողմից առաջնագծում լարվածության թուլացմանն ուղղված կոչերը, շարունակում է միտումնավոր կերպով ապակայունացնել իրադրությունը:

ԼՂՀ  ՊՆ  մամուլի ծառայություն

Ադրբեջանական ապատեղեկատվություն՝ հայաստանյան մամուլի վրա հղումներով

Ադրբեջանցիք մատրական տեղեկատվության վերաբերյալ նոր քաղաքականություն են վարում։

ա․Մի կողմից ադրբեջանական բանակը այս տարվա սկզբից անում է ամեն ինչ՝ սեփական կորուստների մասին տեղեկատվությունը փակելու համար։ Բվականին հաջող է այս պահին ստացվում իրենց մոտ՝ քանի դեռ հասարակական դժգոհություն չի սկսել։

բ․ Մյուս կողմից ադրբեջանական հաքերները մի քանի անգամ կարողացել են կոտրել հայաստանյան լրատվական կայքեր եւ տեղադրել այնտեղ ապատեղեկատվություն Հայաստանի կողմից մեծ կորուստների մասին։ Ինչը անմիջապես արտատպվել է ադրբեջանական մամուլի կողմից, իսկ քիչ անց մեկնաբանվել պաշտոնական բանակայինների կողմից։ Ինչը նաեւ կարող է համարվել ապացույց, որ ադրբեջանցի հաքերների մի մասը արդեն իսկ վերահսկվում են գաղտնի ծառայություններիկողմից։

գ․ Քանի որ ադրբեջանական քարոզչության մասնագատեները, ամենայն հավանականությամբ, հայտնաբերել են, որ ինչ հիմարություն էլ գրեն, դա մեկ է ներթափանցում է հայաստանյան եւ հայկական տեղեկատվական դաշտ (նյութերը արտատպումեն մեր ԶԼՄ֊ները, սոցցանցերով տարածում են օգտատերերը), ապա արդեն նույնիսկ չեն էլ զբաղվում բարդ հաքերային մախինացիաներով, այլ անմիջապես սուտ հղումներ են տալիս։ Օրինակ, այս ապատեղեկատվությունը ակընհայտ սուտ է, եւ նման բան չի եղել այս երկու հայկական կայքերի վրա (iLur, Деловой Экспресс), բայց նյութը հրապարակվել է, ինչից հետո ադրբեջանական ՊՆ֊ն դա նույնիսկ մեկնաբանել է։

դ․ Յուրահատուկ ապատեղեկատվության տարածման հարթակ է դառել Mamul.am֊ի «Մամուլի խոսնակ» բաժինը, ուր յուրաքանչյուր անձ կարող է տեղադրել նյութ, որը միջին ընթերցողի համար հանդիսանում է ԶԼՄ֊ի նյութ։ Սա փաստացի ադրբեջանցիների կողմից արդեն մի քանի անգամ օգտագործվել է որպես ապատեղեկատվությունը հաջող լեգալիզացնելու հարթակ։ Կնոկրետ այսօրվա դեպքում նույնպես հիմնականաղբյուրը Մամուլ․ամ֊ն է։ Նյութը արդեն հեռացվել է կայքից, սակայն դեռ հասանելի է Գուգլի քեշերում։

Why Azerbaijan downs Armenian helicopter?

The attack on Armenian helicopter by Azerbaijan should probably be studied like other similar cases. For instance the festive release of Ramil Safarov, the murders of Manvel Saribekyan and Karen Petrosyan while they were in a pow and other provocations as well. Every time the situation in the country is tense or Aliyev's rival clans mutiny Ilham takes such measures to unify the domestic powers under the anti-Armenian excuse.

In the recent days the situation in Azerbaijan is rapidly changing.

• The opposition which seemed to have been perished and terrorized by police constant repressions held a demonstration against Aliyev.

• Kremlin and others are concerned about the continuos fall of oil prices.

• Azerbaijan is under unprecedented pressure in the international organizations.

• Armenians on the contrary have initiated the largest military exercises just near the border.

In this case the provocations are quite possible at the border and we face another sad incident.
Unfortunately Azerbaijani authorities rely on Anti-Armenian moods. Anytime something is wrong inside the country they decide to correct their mistakes at our expense.
Ilham being bewildered in his country decided to fix the situation with the Armenian blood unifying to society.
I think that it is clear for everyone that this was unprecedented attack. This was unexpected for many that's why media is full of stupidities.

Азербайджанская сторона активно использует сирийские видео

Азербайджанская пресса , как всегда при обострении ситуации, впала в маниакально-депрессивные состояния и начали гнать дезу за дезой. Сейчас активно используются видео-материалы, которые украдены из сирийских военных хроник.

Вот например - пустили видео - якобы вот так сбили армянский вертолет. Неворуженным глазом видно, что на видео не наш вертолет, а Ми-8.


И более того- видео тупо стырили из сирийских боевых хроник- вот оригинал двухлетней давности



Вот другое азербайджанское видео - и опять фейк


 Вот сирийский оригинал

Ինչ՞ու ադրբեջանցիք հարձակվեցին ուղղաթիռի վրա․ վարկած

Հայաստանյան ուղղաթիռի վրա հարձակումը ադրբեջանցիների կողմից պետք է, երեւի թե, դիտել մի շարք այլ նման դեպքերի հետ կապված։ Օրինակ, Ռամիլ Սաֆարովի տոնական ազատումը, հայ պատանդների Մանվել Սարիբեկյանի եւ Կարեն Պետրոսյանի գերության մեջ սպանությունները եւ այլ նման սադրանքները։ Ամեն անգամ, երբ երկրի ներսում իրավիճակը սրում է, կամ գլուխ են բարձրացնում Ալիեւներին մրցակից կլանները, Իլհամը գնում է նման քայլերի, որպեսզի ներքաղաքական դաշտը հակահայկականության շուրջ միավորի։ 

Հիմա էլ, վերջին օրերին Ադրբեջանում իրավիճակը արագորեն սկսեց փոխվել․

• Ընդդիմությունը, որը, կարծես թե , կործանվել էր, եւ վախում էլ էր փողոց դուրս գալ ոստիկանական ռեպրեսիաներից ահաբեկված, անցկացրեց բավականին մեծ ցույց ընդդեմ հենց Ալիյեվի

• Նավթի գները շարունակում են ընկնել։ Եվ դա մտահոգում է ոչ միայն Կրեմլին

• Միջազգային կառույցներում Ադրբեջանի վրա ճնշումը այս պահին աննախադեպ ա

• Հայերն էլ , թարսի պես, խոշորագույն զորավարժություններ են սկսել հենց սահմանի մոտ։ Տեղի բնակչությունը, որը միլիոնին մոտ է, ահաբեկված է մերոնց դրխկոցներից։ Ասւոմ են, որ շատերը տներից փախչում են։

Սենց վիճակում շատ հավանական են սադրանքները սահմանին։ Ու սա էլ հերթական ցավալի դեպքը։ Ցավոք, Ադրբեջանի իշխանությունը հիմնվում է հակահայկականության վրա։ Եվ հենց ներսում մի բան նենց չի գնում, մեր հաշվին իրավիճակը փորձում են շտկել։ Իլհամը երկրի ներսում նեղն էր ընկել ու որոշեց հայերի արյունով իրավիճակը շտկել, հաասարակությանը համախմբել։ 

Կարծում եմ, այն, որ աննախադեպ հարձակում է եղել, հասկանալի է բոլորին, եւ ադրբեջանական բանակայիններին էլ է թարազուից քցել։ Շատ հավանական ա, որ շատերի համար այնտեղ էլ անսպասելի է եղել։ Ինչի պատճառով մամուլում անընդհատ էշություններ են գրում հիմա։

 Դե էլ չասեմ, որ Ադրբեջանի ՊՆ֊ն նույն հաղորդագրության մեջ երկու պարբերություններում իրեն հակասում է, մեկ գրում են , որ հարձակվելու փորձ ա եղել, մեկ՝ որ հարձակվել է։ Մեջբերեմ, առանց փոփոխելու․

Շարունակաբար մեր դիրքերի վրա մարտական մանևրներ կատարող թշնամու ռազմական ավիացիան այսօր ավելի բացահայտ կերպով մարտական կուրս դուրս
գալով` մեր դիրքերի վրա կրակ բացելու փորձ է կատարել:

Նոյեմբերի 12-ին` մոտ ժամը 13:45-ին, առաջնագծի Աղդամի շրջանի       ուղղության Քենգերլի գյուղից 1700 մ դեպի հյուսիս-արևելք Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերին պատկանող Մի-24 տիպի ուղղաթիռը, իջնելով մարտական կուրսի, հարձակվել է մեր դիրքերի վրա:

Armenian Cyber Army attack: #AzeSaboteurs case

1) http://mep-cert.com/
http://zone-h.org/mirror/id/23188555
http://web-capture.net/picture.php?pic_index=1&presentation_method=inline

2) http://www.greenlight.az/
http://zone-h.org/mirror/id/23188592
http://www.peeep.us/2847e7d9
http://web-capture.net/picture.php?pic_index=1&presentation_method=inline

3) http://avito.az/
http://www.aljyyosh.org/mirror.php?id=188268
http://www.peeep.us/59a15ca3

4) http://mesafedenmekteb.edu.az
http://www.aljyyosh.org/mirror.php?id=188269
http://www.peeep.us/09782d23

Wikipedia stats for Armenia and Armenian issues - July

Armenia has been viewed 129060 times in the last 30 days. This article ranked 1681 in traffic on en.wikipedia.org

Karabakh has been viewed 2386 times in the last 30 days.

Nagorno Karabakh has been viewed 561 times in 201407.


Armenian Genocide has been viewed 52332 times in the last 30 days. This article ranked 4949 in traffic on en.wikipedia.org

Yerevan has been viewed 21723 times in the last 30 days.

Русская Википедия

Армения has been viewed 32847 times in the last 30 days. This article ranked 502 in traffic on ru.wikipedia.org.

Ереван has been viewed 12067 times in the last 30 days. This article ranked 4133 in traffic on ru.wikipedia.org.

Нагорный Карабах has been viewed 8478 times in the last 30 days. This article ranked 2425 in traffic on ru.wikipedia.org.

Геноцид армян has been viewed 12005 times in the last 30 days. This article ranked 2901 in traffic on ru.wikipedia.org.

Հայերեն Վիքիպեդիա

Հայաստան has been viewed 3929 times in the last 30 days. This article ranked 3 in traffic on hy.wikipedia.org.

Երևան has been viewed 2162 times in the last 30 days. This article ranked 4 in traffic on hy.wikipedia.org

Արցախ has been viewed 271 times in the last 30 days. This article ranked 1129 in traffic on hy.wikipedia.org.

Հայոց Ցեղասպանություն has been viewed 854 times in the last 30 days. This article ranked 7 in traffic on hy.wikipedia.org.

Source

Lobbyists of Azerbaijan in PACE

This guys signed without any reason very controversial anti-Armenian documents which includes not only political but also factual mistakes - document called "The application of sanctions against Armenia for its armed occupation of Azerbaijani territories"  (list did not contain members from Azerbaijan and Turkey). So we can call this guys lobbyists of Azerbaijan in PACE

• Francesco Maria AMORUSOItaly(01/08/1956 - )SenatorPopolo della LibertàSenato della RepubblicaPalazzo Madama, 00186 - Roma

•  Membership of political groups:- Representatives not belonging to a Political Group (28/06/2013 - ) (Member)
• • Pedro AZPIAZUSpain(28/04/1957 - )DeputyPNV (Parti Nationaliste Basque)Congreso de los DiputadosC/ Floridablanca s/n, 28071 - Madrid
  
  

  • Robert BIEDROŃPoland(13/04/1976 - )DeputyYour Move (TR)SejmChancellerie du Sejm ul. Wiejska 4/6/8, PL - 00-902 - Warszawa

  
  

  •  Membership of political groups:- Socialist Group (31/01/2012 - ) (Member)- Representatives not belonging to a Political Group (23/01/2012 - 31/01/2012) (Member)    
  • • Philippe BLANCHARTBelgique(13/12/1963 - )DéputéPSHouse of RepresentativesNatieplein, 2, 1008 - Brussels
    •  Membre des groupes politiques :- Groupe socialiste (21/01/2013 - ) (Member)