ՀԱՅԱՍՏԱՆՅԱՆ ԻՆՏԵՐՆԵՏԻ ՏՐԱՆՍՖՈՐՄԱՑԻԱՆԵՐԸ

Հայաստանյան ցանցի հատվածը վերջին մեկ տարվա ընթացքում խոր վերաձևափոխումների ճանապարհին է։ Բավական լուրջ փոփոխությունները կուտակվում են և մեծ ազդեցություն են ունենալու առաջիկա տարիների ինչպես տեղեկատվական դաշտի զարգացման, այնպես էլ այլ, հարակից տնտեսական, հասարակական, քաղաքական գործընթացների վրա։ Շատ պրոցեսներ արագացել են շնորհիվ թավշյա հեղափոխության, որը լրջորեն «թափ տվեց» տեղեկատվական դաշտը1։

Որո՞նք այն են հիմնական քանակական և որակական փոփոխությունները, որոնք էական ազդեցություն կթողնեն մոտ ապագայի զարգացումների վրա.

ա․ Ինտերնետից օգտվողները դարձել են շատ ավելի մոբիլ։ Դա հետևանք է, մի կողմից, սմարթֆոնների քանակի կտրուկ աճի, մյուս կողմից՝ բջջային օպերատորները կտրուկ իջեցրել են բջջային հեռախոսներով ինտերնետից օգտվելու սակագները, ինչի հետևանքով միջին օգտատիրոջ համար արդեն հասանելի է դարձել ոչ միայն տեքստային և պատկերային բովանդակությունը, այլ նաև տեսանյութերը և ուղիղ եթերները։ Դեռևս մեկ տարի առաջ հիմնական օգտվողները տեսանյութ դիտելիս ստիպված էին գտնել Wi-Fi կապ։ Այսօր շատերն առանց կաշկանդվելու են դիտում տեսանյութերը՝ «ոտքի վրա»։ Զուգահեռ նկատվել է այն բաժանորդների կտրուկ աճ, որոնք հեռախոսով են օգտվում ինտերնետ կապից։ Այս ամենը տեսանյութային բովանդակությունը հասանելի է դարձնում օգտատերերին շուրջօրյա, այլ ոչ միայն այն ժամերին, երբ մարդիկ գտնվում են համակարգչի մոտ կամ հասանելի է Wi-Fi կապը։

բ․ Լրջորեն ձևափոխվում են տեսանյութերը և հեռուստաարտադրանքի սպառումը։ Արդեն համաշխարհային միտում է երիտասարդների շրջանում հեռուստացույցից համացանցին շրջվելը, ինչը բերել է այն բանին, որ հեռուստաընկերությունները պարզապես «միգրացվում» են դեպի ցանց և զուգահեռ այնտեղ ևս գործունեություն են ծավալում։ Մյուս կողմից՝ հայտնվել են բազմաթիվ վիդեոբլոգերներ, որոնք իրական այլընտրանք և մրցակից են խոշոր հեռուստաընկերությունների համար։ Հայաստանում այս գործընթացները մինչև հեղափոխությունը շատ ավելի դանդաղ էին զարգանում, բայց դրանից հետո շատ բան էապես փոխեց։ Անընդհատ սոցցանցերով ընթացող ուղիղ եթերները, լայվերը բերեցին աննախադեպ հետաքրքրության այդ տիպի հաղորդակցման հանդեպ։ Որպես հետևանք, նկատվեց ինտերնետային հեռարձակում իրականացնող հարթակների բաժանորդների աննախադեպ աճ, տեսանյութերի դիտումները նույնպես ռեկորդային էին։ Հասկանալի է, որ հեղափոխական ապրիլ և մայիս ամիսներից հետո դիտումների թիվը նվազել է, սակայն այդ թիվը շարունակում է շատ անգամ գերազանցել մինչհեղափոխական ժամանակաշրջանը (տե՛ս Նկար 1, 2).

Նման քանակական աճը, որը դիտվում է ոչ միայն Յութուբում, այլ նաև Ֆեյսբուքի տեսանյութերի դիտումներում, մեծ հավանականությամբ կբերի ավանդական հեռուստատեսության ազդեցության անկմանը և օնլայն տեսանյութերի գերիշխող դիրքի ձևավորմանը։ Անկասկած, ավանդական հեռուստաընկերությունները, որոնք մոտ ժամանակներս արդեն կատարել են կամ կկատարեն դեպի ցանց միգրացիա, կշարունակեն ունենալ իրենց լսարանը, պարզապես արդեն նոր հարթակներում, որոնք նաև թելադրում են ավելի ուժեղ կապ լսարանի հետ։ Մյուս կողմից՝ կարելի է ակնկալել ավելի լուրջ մրցակցություն զուտ օնլայն հարթակների, ինչպես նաև վիդեոբլոգերների հետ։

գ․ Արմատական փոփոխություններ են կատարվում սոցիալական ցանցերում։ Երկու տարի առաջ առաջնային դիրքեր ուներ Օդնոկլասնիկի ռուսաստանյան հարթակը2։ Մեկ տարի առաջ այս հարթակը սկսեց նահանջել, սակայն շարունակում էր լինել թիվ մեկ սոցցանցը Հայաստանում։ Հեղափոխությունը վերջնականորեն կոտրեց Օդնոկլասնիկիի մենաշնորհը․ լսարանի բավական մեծ տոկոս փաստացի ներգաղթեց Ֆեյսբուք, քանի որ այստեղ էին իրականացվում հիմնական ուղիղ եթերները։ Տվյալ պահին Ֆեյսբուքը ամենաայցելվող սոցցանցն է Հայաստանում, որի լսարանը շարունակում է աճել, մինչդեռ Օդնոկլասնիկին անընդհատ կորցնում է Հայաստանից իր այցելուներին։

Զուգահեռ կտրուկ աճ գրանցեցին այլ սոցիալական հարթակները․ Instagram, LInkedin, Twitter։ Այս տարի սկսում է նշմարվել բազմազանություն սոցիալական ցանցերի տեսանկյունից, հասարակությունը կառչած չէ լոկ Ֆեյսբուքից և Օդնոկլասնիկիից։

Կարելի է եզրակացնել, որ ցանցը կտրուկ ակտիվացել է և դառնում է ավելի բազմազան, ինչը հնարավորություններ է բացում նաև տնտեսական ոլորտում՝ հատկապես հաշվի առնելով, որ տվյալ պահին օնլայն առևտուրը նույնպես վերելք է ապրում Հայաստանում։

1 Սամվել Մարտիրոսյան, Ուղիղ եթերների հեղափոխությունը (ինչպես ձևափոխվեց տեղեկատվական դաշտը), http://noravank.am/arm/articles/detail.php?ELEMENT_ID=17416&sphrase _id=68116

2 Սամվել Մարտիրոսյան, Սոցիալական ցանցերը Հայաստանում․ 2016-ի աշուն, https://media.am/Social-networks-in-Armenia-2016-autumn

Երեւանում ընտրողների թիվը մեծ էր, թե փոքր

Հիմա, երբ պարզ է, որ «Իմ քայլը» վերցրել է ձայների խեղդող մեծամասնությունը, վեճը գնալու է նրա շուրջ, թե  մասնակցությունը մեծ էր, թե մարդիկ բոյկոտել են ու էլի նման բաներ։

Էկեք նայենք։


Էս ընտրություններին եղել է գրանցված  848 343  ընտրող։  2017 թվականի ավագանու ընտրություններում գրանցված են եղել 842 151 երեւանցի ընտրող։ Այսինքն, Ընտրողների թիվը ֊ թղթի վրա ֊ աճել է 6 հազարով։ Մինչ դեռ իրական ապրողների թիվը նվազել է արտագաղթի հետեւանքներով՝ մենք չգիտենք , թե իրականում ինչքանով։

Ավելին, այդ գրանցվածների թիվն էլ միայն (եթե համարենք, որ զոմբի֊ընտրողներ իրականում չկան, եւ բոլորը իրական մարդիկ են) Երեւանում հաշվառվածներն են։ Դրանցից քանիսն են ապրում Հայաստանից դուրս, լինելով ՀՀ քաղաքացի, դժվար է ասել։ Բայց, կարծում եմ, տոկոսը մեծ է: Այսինքն, կարելի է ենթադրել, որ տվյալ պահին Երեւանում ապրողները եւ գտնվողները, որոնք հաշվառված են հենց Երեւանում, մոտավորապես 700 հազարի մոտ կլինի։

Մասնակցության տոկոսը այս տարի եղել է 43,65%, անցյալ տարի՝ մոտ 41: 2018 մասնակցել է 370 323 քաղաքացի։ Անցյալ տարի՝ 345 158։ Հաղթող հանրապետականներին 2017 թվականին այս  մասնակցության տոկոսը լրիվ գոհացրել է, մինչ  դեռ ՀՀԿ֊ն ստացել է 240 000 կամ 71%  ձայն, այսինքն, հակառակորդները հավաքել են ավելի մեծ տոկոս, քան այս տարի «Իմ քայլի» մրցակիցները։

Նաեւ պետք է հաշվի առնել ՀՀԿ֊ի բացակայությունը ընտրություններում, ինչը բերել է մի քանի տասյակ հազար մարդու պասիվությանը։ Հստակ տոկոսը նույնիսկ հանրապետականները չեն ասի, բայց այն վիճակագրական սխալից բարձր պետք է լինի։

Եթե համեմատենք ըստ վարչական շրջանների քվեարկությւոնը, ապա 2017 թվականի դեպքում տոկոսների տարբերությունը հասնում է մոտ 20%, ինչը, մեղմ ասած, տարօրինակ է։ Իսկ 2018 թվականին այս ցուցանիշը ընդամենը 7%: Այսինքն,  2018 թվականին Երեւանի բնակչությունը քվեարկել է հավասարաչափ, անկախ աշխարհագրությունից։  (Տես ինֆոգրաֆիկան)

Comparison White
Infogram

Վանեցյանի եւ Խաչատրյանի գաղտնալսումը․ տեսանյութի տարածման մի քանի մանրամասն

Գաղտնալսման տեսանյութը տեղադրվել է դեռ սեպտեմբերի 5֊ին broska333 ալիքում։ Որը դեռ 2011 թվականին է ստեղծվել։ Կամ սա շատ երկար քնած ֆեյք ալիք է, կամ դրան կոտրել են եւ օգտվել դրանից։ Սակայն, ամենայն հավանականությամբ, իսպանացի երիտասասրդ գեյմերի ալիք է։ Ինչու են կոտրել ու դրանով տեսանյութը քցել, այլ ոչ պարզապես ստեղծել ալիք էդ պահին․ անհասկանալի է։

Սեպտեմբերի 8֊ի գիշերը սկսել են տարածել ցանցով։ Թվիթերում գնացել ա նորաստեղծ ֆեյքերի միջոցով, օրինակ սրանց․ ArasVaeda, ziecki․ Սրանք իբր լեհեր են։

Զուգահեռ քցել են Reddit սոցցանց նորաստեղծ ֆեյքի միջոցով ֊ Baboor223։

Երկու դեպքում էլ տարածումը չի հաջոցվել։ ՈՆթադրում եմ, որ սկզբից ենթադրվել ա անգլիալեզու լսարանի վրա տանել, հետո դրսից բերել ներս։ Բայց չի գնացել։

Այստեղ կա փորձ հասկանալու, թե երբ է մտել Ֆեյսբուք նյութը։ Բայց միանգամից ասեմ․ լիարժեք չէ։ Քանի որ ինքը Ֆեյսբուքը թույլ չի տալիս նորմալ որոնել ֊ այսինքն հստակ դեռ չգիտենք առաջին տեղադրողին։

Ռուսաստանյան ֆեյքերի ֆաբրիկան Թվիթերում․ գրառումներ Հայաստանի վերաբերյալ

ԱՄՆ֊ում արդեն երկար ժամանակ ուսումնասիրվում է Ռուսաստանի Դաշնության պետական մակարդակով ենթադրաբար սոցիալական ցանցերում հակաամերիակյան գործողությունների թեման։ Ենթադրվում է, որ մեծ քանակի թրոլլեր, ֆեյք պրոֆիլներ ունեցել են մանիպուկյատիվ, քարոզչական ազդեցություն ամերիկյան հասարակության վրա։

Նույն թրոլլերը ազդեցությւոն ունեն նաեւ այլ թեմաների շուրջ տարածվող տեղեկատվական հոսքերի վրա։ Այսպես, Քեսաբի դեպքերի ժամանակ մենք արդեն հանդիպեցինք նմանատիպ ֆեյքային ալիքի, որը փորձում էր #SaveKessab թեման տանել լրիվ ուրիշ ուղությամբ ֊ այստեղ կան մանրամասներ ապատեղակատվության մասին։ Նաեւ 2017֊ին արդեն գրել էի այն պասին, թե ոնց է ռուսաստանյան թրոլլերի ֆաբրիկան ներազդեցության փորձ արել մեր ընտրությունների վրա ֊ նյութը անգլերեն է։ Եվ հենց այսօր պարզ դարձավ, որ թրոլլերի ֆաբրիկայում ստացվել է հրահանգ ակտիվանալ Հայաստանի ուղղությամբ։

ՄԻ քանի օր առաջ հրապարակվել է մոտ երեք միլիոն գրառում Թվիթերում, որոնք, ենթադրաբար, կատարվել են Ռուսաստանում գրնվող Агентство интернет-исследований (Internet Research Agency) կազմակերպության կողմից, որը հենց ֆեյքաբուծական ֆաբրիկա է։

Տվյալ ֆեյքերը հիմնականում ուղղորդված աշխատել են ԱՄՆ֊ի վրա, այդ իսկ պատճառով մաքուր հայաստանյան թեմաներով զբաղվողներ չկան։ Սակայն, մի քանի տասնյակ գրառում դուրս եմ բերել, որոնք վերաբերում են հենց Հայաստանին, որպեսզի տպավորություն ստեղծվի, թե ինչ տիպի են աշխատել ցանցում տվյալ թրոլլերը, որոնք, օրինակ, փորձել են ներկայանալ որպես աջ կամ ձախ քաղաքական հայացքներ ունեցող ամերիկացիներ կամ ամերիկյան հորինված պարբերականներ։ Ամեն գրառման կողքը նշված է, թե ինչպես է դասակարգվել տվյալ թրոլը։ Ավելի մանրամասն դասակարգման մասին այստեղ։ Բուն Թվիթերի հավաքածուն այստեղ է։

Թրոլլերի դասակարգումը

Իսկ հիմա լիքը գրառումներ։ Սենսացիոն բաներ մի սպասեք ֊ սա ավելի շուտ ծանոթանալու համար է։ Եվ ընդամենը մտ տաս տոկոսն է Հայաստանին վերաբերող գրառումների։

8.39000000000e+17,1LORENAFAVA1,Il partito al potere verso la vittoria alle legislative in Armenia. https://t.co/L1uCMXBXla,Italy,Italian,4/3/2017 11:49,4/3/2017 11:49,409,90,1758,RETWEET,Italian,0,1,NonEnglish

2559217373,ALEXSVLADIMIROV,"Воскресные ереванские старики) @ Yerevan, Armenia https://t.co/sBUr70qGIP",Unknown,Russian,3/12/2017 10:59,3/12/2017 10:59,70,1992,1748,RETWEET,Russian,0,1,NonEnglish

Николай Злобин

Воскресные ереванские старики)

Как защититься от постоянных блокировок в Facebook

Как известно, в Фейсбук на уровне ботов существует защита от "слова ненависти" (hate speech). Действует это примитивно - есть стоп-слова, за которые бот ловит и банит. Даже без того, чтобы на вас жаловались (не придавайте себе слишком много значения, представляя, что армия злых гоблинов весь день ищет ваши записи и пишет на них кляузы).

Самое отвратительное, что делается это автоматически и на уровне не только постов, но и комментариев. ПРичем, 5-6-летней давности.

Писать в Фейсбук  и давить на их жалость бессмысленно - все равно вас никто не читает. Вы вообще там никому не нужны. Поэтому - спасение утопающих - дело рук самих утопающих.

Итак - в начале идем в наши активности - см. картинку.

Там забиваем в поисковую строку (стрелка номер 1) плохое слово из 4 букв. ПРичем все его возможные вариации - падежи, прилагательные, наречия. Потому что поисковик это не учитывает. А бот, наоборот, очень вредный. Итак - мы удаляем все посты, которые содержат это слово.

Но проблема в том, что надо искать и в комментах. Из хороших новостей - комменты уже можно смотреть. Из плохих - поиска там нет- но можно хотя бы не за всю жизнь смотреть - а по годам.

Теперь идем в установки вашего профиля (делаем это с десктопа, а не с планшета или телефона), и запрашиваем скачивание наших данных (это вторая строка). Там можно выбирать- что вы хотите скачать - берете только комментарии. Через час-другой вам приходит мейл, что готово, можно скачать - это зип файл, в нем хтмль-ный файл, где на одном большом, огромном лаваше все ваши комменты. Уродство в том, что неизвестно, в каком это посте, но есть дата, когда коммент был поставлен.

Теперь, открываем в браузере эту простыню и по поиску на странице (Ctrl F) находим все места, где мы использовали за всю свою жизнь это слово в комментах. Скажем, коммент был в 2015 году в июне и апреле. Теперь жмем в активитис комменты (стрелка 2), жмем год - (стрелка 3). И начинается жопа. Потому что надо скролить часами - чтоб дойти до июня и стереть, потом до апреля и стереть. Потому берем следующий год и так далее.

Если вы болтун и писали много комментов по жизни - вам нужно посоветовать много терпения и сильный комп, чтоб он выдержал открытие всего этого на одной странице.

Ադրբեջանական դիրքերը Նախիջեւանում եւ Արենի գյուղը

Ադրբեջնական պաշտպանության նախարարուէթյունը հունիսի 20-ին տարածել է մեծ կես-ժամանոց տեսանյութ Նախիջեւանում իրենց գործողությունների մասին։

Դրվագներից մեկում հայտարարվում է, որ Արենի գյուղը եւ Երեւան-Եղեգնաձոր հատվածը փաստացի բանակի նշանակետի տակ են գտնվում ադրբեջանցիների առաջխաղացման պատճառով։ Էկեք նայենք քարտեզով հերավոռություննեռը։ Իրականում, ես տեղյակ չեմ, սա նոր դիրք է, թե եղել է, բայց կարելի է հասկանալ դիրքի հեռավորությունը Արենի գյուղիցից եւ մայրուղուց, որը ռազմավարական բնույթի ճանապարհ է դեպի Արցախ բանակի շարժի համար։

Սա ադրբեջանական ռազմական լրագրողն, որը ցույց է տալիս Արենի գյուղը

Քարտեզի վրա այս հատվածը մոտավորապես այստեղ է

Նույն հատվածը վերեւից ։ Այստեղ նշել եմ Az մոտավոր ադրբեջանական դիրքերը։ Սահմանը շատ պայմանական է, բայց տեղանքից երեւում է, որ մոտավոր այնտեղ են ավարտվում մշակված հողերը, որոնք պատկանում են Արենիի գյուղացիներին։ Եվ Արենի կետով նշված է վերջին գյուղի տունը, մի քիչ էլ դեպի ադրբեջանական կողմ 

Մինչեւ այգիների սկզբնամասը մոտ 1800 մետր է, այսինքն դա հասանելի է ադրբեջանական դիպոկահարների համար։ Արենիի սկզբնամասը արդեն 4200 մետր հեռավորության վրա է, եւ մոտավոր 150 մետր ավելի ցածր է ադրբեջանական դիրքերից։ Սա արդեն անհասանելի է ադրնեջանական հրազենի, տեսանյութում ներկայացված ЗУ հակաօդային զենիտկեքի համար, որոնք ադրբեջանցիք կիրառում են, օրինակ, Տավուշում գյուղերի դեմ։ Սակայն հասանելի է ծանր ականանետերի համար։

Ինչ վերաբորում է Երեւան - Եղեգնաձոր մայրուղուն, ապա սա արդեն 5200 մետրի վրա է։ Հասկանալի է, որ նման ճանապարհը վերահսկողության տակ պահելու համար Ադրբեջանը ծանր հրետանի է պահում Նախիջուանում։ Բայց սա արդեն ուրիշ պատմություն է։

Kavkazplus.com - азербайджанский пропагандистский сайт, прикыдывающийся грузинским

Азербайджанская государственная пропаганда периодически выводит в сеть сайты, которые позиционируют себя как армянские, хотя их редактора сидят в Баку. Смысл этих сайтов в целом - легализовывать пропагандистские тезисы, разработанные в Азербайджане, от имени армянских СМИ. Периодически такие сайты возникают, многие после того, как спалятся, исчезают. Напрмиер, сайт Вести Армении почил в бозе. Сайт ArmenianReport.com продолжает работать в сети, выдавая себя за армянский оппозиционный ресурс.

Отдельное место занимает сайт Kavkazplus.com. Сайт работает на русском и грузинском. Тематика тут в основном грузинская. И очень многие жители Грузии попав на него, думают, что читают свой, грузинский сайт. И армяне, читающие его, считают, что пишут его грузинские журналисты.

Учитывая тот факт, что сайт распространяет очень активно материалы, которые призваны расшатать армяно-грузинские отношения, стоит наглядно доказать, что сайт азербайджанский, его редакция сидит в Баку и мутит воду.

Домен сайта зарегистрирован с закрытыми данными Whois. То есть так понять ничего невозможно. Хотя уже подозрительно - зачем медиа-ресурсу скрываться. Причем в Грузии, где журналистов вроде как не преследуют за их взгляды.

У сайта нет и раздела "О нас".

Но вот если влезть поглубже и посмотреть код заглавной страницы, то можно увидеть, что на сайте Kavkazplus стоит код счетчика Google Analytics. Код имеет свой идентификатор: UA-38418329-5. 38418329 - это номер аккаунта Google Analytics. 5 - это идентификатор , говорящий о том, что этот аккаунт имеет аналитику как минимум на пяти сайтах, и Кавказ Плюс - как раз пятый.

А теперь ищем - на каких еще сайтах стоит аналитика от аккаунта UA-38418329. Можно погуглить, а можно использовать специальный инструмент, например - DomEye. И мы видим, что Кавказ Плюс находится в руках того же человека, который управляет азербайджанским новостным порталом AzVizion - на котором стоит как раз первый Google analytics - по идентификатору  UA-38418329-1. Это редакция из Азербайджана, которая держит несколько сайтов с явно пропагандистским содержанием - vzglyzd.az, aemiya.az.

Все сайты, управляемые с Google Analytics UA-38418329

На одном из сайтов также засветился эдектронный адрес владельца: mvusal@gmail.com. Поиск в Фейсбуке приносит нам главного редактора AzVizion Вусала Мамедова.

Так что - запоминаем Kavkazplus.com азербайджанский фейковый пропагандистский сайт.